Interviews met of artikelen over de mens achter de mens lees ik graag. Nu daagt Jan Tromp mij uit om te reageren op  zijn artikel over Johan de Mol in Het Dinsdagprofiel in de Volkskrant van 31 januari 2012.

Eerst kort even iets over het enneagram; dit is een geometrische figuur - een cirkel met negen punten - die negen persoonlijkheidsstructuren onderscheidt en met elkaar in verband brengt. Uitgangspunt is dat bij ieder mens één persoonlijkheidstype dominant aanwezig is. De types worden aangeduid met de cijfers 1 tot en met 9, maar er worden ook wel benamingen aan gegeven; zoals bv. voor de 1 de perfectionist of hervormer, voor de 3 de succesvolle harde werker of bereiker, voor de 4 de individualist of romanticus, voor de 8 de baas of uitdager.

Jan Tromp stelt de vraag: Waarom staat heel dat leven onder zo’n dwangmatige druk, constant, tot op de dag van vandaag?’ en aan het slot komt hij tot het antwoord: ‘Hij wil altijd winnen’, en dan komt het: ‘Het is nog steeds een onbevredigend antwoord, maar een beter is er niet’. Maar hier begint het eigenlijk pas, want waaróm wil hij altijd winnen? Wat is zijn diepste drijfveer? Ik citeer eerst nog een aantal relevante opmerkingen/woorden  uit het artikel: geldingsdrang, ondernemerschap, de beste televisieproducent van Europa (zijn eigen woorden), bewondering en ontzag, schuwheid en achterdocht, introvert, werkt 100 uur per week, solistisch, wil altijd winnen, maakt van alles een competitie, ‘mijn filosofie is scoren’.

Het is heikel om iemand, die ik niet persoonlijk ken, te duiden met het enneagram. Toch doe ik een poging.  Ik kan mij voorstellen, dat iemand al gauw roept, dat John een 8 zal zijn, een baas dus. Ik zie meer de 3 in hem, waarbij  ik nog enige verfijning wil aanbrengen. De meeste mensen hebben ook trekken van één van de naastgelegen types. Bij de 3 zijn dat dus de 2 (helper, gever) en de 4 (individualist). De 3 met trekken van de 4 is introvert; specifieke aspecten van de 4 zijn creativiteit en individualisme. Beide aspecten zijn in John aanwezig.

Wat is de diepste drijfveer van de 3? Het vermijden van falen; en hoe kan hij dat het beste doen? Door iets te bereiken in het leven, door succes te hebben en bewonderd te worden. Dit type had in de vroegste jeugd vaak een gevoel  van waardeloosheid en heeft onbewust ervaren, dat zijn waarde afhankelijk was van zijn prestaties. Soms wil zo’n type ook een onbewust verlangen van één van de ouders waarmaken. Daarom is het voor het vaststellen van iemand persoonlijkheidsstructuur zo belangrijk om een diepgaand interview te houden, waarbij ook wordt teruggegaan naar vroege ervaringen in de jeugd. Evenzo is het interessant om na te gaan, wat voor gedrag iemand vertoont in stresssituaties. Ook alweer ontleend aan het enneagram: type 3 kan dan negatieve eigenschappen van de 6 (loyalist) en de 9 (bemiddelaar) ontwikkelen, wat zal leiden tot meer angst en achterdocht, resp. nog harder werken.

Tot slot, type 3 neemt in ontspannen toestand de positieve eigenschappen van de 6 aan. Als mijn analyse van John’s persoonlijkheidsstructuur juist is, hoop ik dat deze op zijn minst in zijn privé situatie tot uiting komen: meer authenticiteit; falen, onzekerheden en kwetsbaarheid erkennen èn aanvaarden; en meer empathie. Dat maakt hem tot een (nog) gelukkiger mens.